BỨC XẠ NHIỆT LÀ GÌ? CÁC TÁC ĐỘNG ĐẾN CON NGƯỜI

Bức xạ nhiệt là một hiện tượng phổ biến trong tự nhiên, xuất hiện ở mọi vật chất có nhiệt độ cao hơn 0 độ tuyệt đối. Vậy, bức xạ nhiệt là gì? Nguồn gốc của loại bức xạ này là từ đâu? Bức xạ nhiệt ảnh hưởng như thế nào đến con người và môi trường? Hãy cùng Hóa Chất Hải Đăngkhám phá và giải đáp các thắc mắc này thông qua bài viết dưới đây!

1. Bức xạ nhiệt là gì?

Bức xạ nhiệt là quá trình truyền nhiệt dưới dạng sóng điện từ lan truyền qua không gian từ một vật chất sang vật chất khác mà không cần sự tiếp xúc trực tiếp. Khác với dẫn nhiệt và đối lưu, bức xạ nhiệt không yêu cầu một môi chất trung gian.

Một khái niệm khác của bức xạ nhiệt là quá trình chuyển đổi nhiệt năng từ môi trường sang nội năng của một hệ vật. Đây là dạng phổ biến nhất của bức xạ, xảy ra khi các nguyên tử hoặc phân tử của vật chất bị kích thích bởi nhiệt độ từ nguồn ngoại. Khi chúng trở về trạng thái cơ bản, chúng phát ra sóng điện từ, có thể là ánh sáng.

Để bức xạ nhiệt xảy ra, nhiệt độ của vật chất cần phải cao hơn không độ tuyệt đối, và cần phải có một bề mặt để tương tác với bức xạ.

buc-xa-nhiet-2
Bức xạ nhiệt mặt trời và trái đất

Đơn vị đo của bức xạ nhiệt là watt trên một mét vuông (W/m²).

2. Đối lưu bức xạ nhiệt là gì?

Đối lưu bức xạ nhiệt là thuật ngữ để mô tả quá trình trao đổi và truyền nhiệt năng khi có sự chênh lệch về nhiệt độ. Nó có thể xảy ra khi có sự chuyển động của chất lỏng hoặc chất khí tại các vùng có nhiệt độ khác nhau.

Có hai loại đối lưu bức xạ nhiệt: đối lưu tự nhiên và đối lưu cưỡng bức.

3. Bức xạ nhiệt xảy ra ở môi trường nào

Bức xạ nhiệt có thể xảy ra trong mọi môi trường có thể truyền truyền nhiệt thông qua không gian hoặc môi trường. Điều quan trọng là không cần phải có môi chất trung gian để truyền nhiệt, khác với dẫn nhiệt hoặc truyền nhiệt qua chất lỏng và khí. Bức xạ nhiệt có thể xảy ra trong không khí, nước, chân không hoặc trong bất kỳ môi trường nào khác mà năng lượng nhiệt có thể truyền từ một vật chất đến vật chất khác thông qua sóng điện từ.

4. Ví dụ về bức xạ nhiệt

Dưới đây là một số ví dụ về bức xạ nhiệt trong cuộc sống hàng ngày:

Năng lượng mặt trời: Mặt trời phát ra bức xạ nhiệt và ánh sáng, trong đó bức xạ nhiệt có thể được sử dụng để tạo ra năng lượng mặt trời, sưởi ấm, và sản xuất nước nóng.

Lò vi sóng: Lò vi sóng sử dụng bức xạ vi sóng để làm nóng và nấu thức ăn bằng cách kích thích các phân tử nước và các phân tử trong thức ăn.

lo-vi-song-1651621132504
Ứng dụng bức xạ nhiệt trong sản xuất lò vi sóng

Đèn hồng ngoại: Đèn hồng ngoại sử dụng bức xạ hồng ngoại để tạo ra ánh sáng và nhiệt, thường được sử dụng trong các ứng dụng sưởi ấm như lò sưởi hoặc bóng đèn hồng ngoại.

cam-bien-hong-ngoai
Ứng dụng bức xạ nhiệt trong sản xuất cảm biến hồng ngoại

Cảm biến hồng ngoại: Cảm biến hồng ngoại được sử dụng trong các thiết bị như cửa tự động, hệ thống an ninh, và điều khiển từ xa, phát hiện và đo lường bức xạ hồng ngoại từ các nguồn nhiệt.

Sưởi ấm dạng điện tử: Các thiết bị sưởi ấm dạng điện tử sử dụng các nguồn nhiệt điện để tạo ra bức xạ hồng ngoại hoặc vi sóng, giúp sưởi ấm không gian một cách hiệu quả.

5. Đặc điểm của bức xạ nhiệt

Khả năng truyền truyền nhiệt không cần môi trường trung gian: Bức xạ nhiệt có thể truyền nhiệt qua không gian hoặc môi trường mà không cần một chất trung gian như trong trường hợp của dẫn nhiệt hoặc truyền nhiệt qua dẫn nhiệt.

Phát ra dưới dạng sóng điện từ: Bức xạ nhiệt thường được phát ra dưới dạng sóng điện từ như ánh sáng, hồng ngoại hoặc vi sóng.

Phụ thuộc vào nhiệt độ của vật chất phát ra: Độ mạnh của bức xạ nhiệt thường phụ thuộc vào nhiệt độ của vật chất phát ra. Vật chất có nhiệt độ cao hơn thường phát ra bức xạ nhiệt mạnh hơn.

Có thể được hấp thụ hoặc phản xạ bởi vật chất khác: Bức xạ nhiệt có thể được hấp thụ hoặc phản xạ bởi các vật chất khác, tùy thuộc vào tính chất của vật chất đó.

Có thể tạo ra nhiệt và ánh sáng: Bức xạ nhiệt không chỉ tạo ra nhiệt mà còn có thể tạo ra ánh sáng, như trong trường hợp của bức xạ hồng ngoại hoặc bức xạ quang.

Là một trong ba dạng truyền nhiệt cơ bản: Bức xạ nhiệt là một trong ba dạng chính của truyền nhiệt, cùng với dẫn nhiệt và truyền nhiệt qua đối lưu.

Tần số: Bức xạ nhiệt có thể có tần số từ rất thấp đến rất cao, nhưng phần lớn nằm trong dải từ 100 GHz đến 10.000 THz.

Bước sóng: Bức xạ nhiệt có thể có bước sóng từ rất ngắn đến rất dài, với phần lớn nằm trong dải từ 1 μm đến 100 μm.

Độ phát ra: Tất cả các vật thể có nhiệt độ trên không động điện tử đều phát ra bức xạ nhiệt, nhưng mức độ phát ra phụ thuộc vào nhiệt độ và tính chất vật liệu của chúng.

Độ hấp thụ: Mỗi vật liệu sẽ hấp thụ bức xạ nhiệt ở mức độ khác nhau, phụ thuộc vào tính chất của vật liệu. Ví dụ, vật liệu đen hấp thụ bức xạ nhiệt rất tốt, trong khi vật liệu trắng lại hấp thụ ít.

6. Ứng dụng bức xạ nhiệt trong đời sống

Trong mùa hè, chúng ta thường ưa chuộng mặc quần áo màu trắng hoặc sáng vì chúng có khả năng hấp thụ nhiệt thấp và phản xạ ánh sáng tốt hơn, giúp cảm thấy mát mẻ hơn. Ngược lại, vào mùa đông, chúng ta thường ưa chuộng mặc quần áo màu tối vì chúng có khả năng hấp thụ nhiệt từ ánh sáng mặt trời nhiều hơn và giữ nhiệt cho cơ thể.

8092990-screenshot-2023-08-19-at-12
Mức độ hấp thụ nhiệt của từng loại màu sắc quần áo

Trên ô tô, máy móc và hệ thống điều hòa không khí, bộ tản nhiệt thường được sơn màu đen để tăng khả năng bức xạ và làm mát hiệu quả.

Các máy sưởi điện thường được trang bị các bề mặt bóng sáng để tăng hiệu suất bức xạ, giảm hấp thụ nhiệt và phản xạ lại hầu hết các bức xạ về phía chúng ta, giữ cho bề mặt luôn mát mẻ. Tương tự, các bề mặt được đánh bóng cao trên tàu vũ trụ giúp phản xạ lại nhiệt lượng từ mặt trời.

Phần đế của các dụng cụ nấu nướng thường được sơn màu đen để hấp thụ nhiều nhiệt từ môi trường xung quanh, tối ưu hóa hiệu ứng dẫn nhiệt, đối lưu và bức xạ.

7. Tác động tiêu cực của bức xạ nhiệt

Nguồn bức xạ nhiệt ảnh hưởng đến con người thường là do các nguồn bức xạ giao thông, ánh sáng mặt trời, và bức xạ nhiệt từ các khu vực công cộng được bê tông hóa. Trong số đó, tia cực tím trong ánh sáng mặt trời được xem là nguy hiểm nhất.

Các tác động của bức xạ nhiệt đến cơ thể con người:

img20180502142538851
Bức xạ nhiệt của mặt trời gây tác động xấu đến làn da

Tổn thương cho da và mắt của con người: Mức độ tia cực tím càng cao, tổn thương có thể gây ra càng nặng, thậm chí có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của men sống và tế bào trên nhiều cơ quan khác nhau.

Sự suy giảm của hệ miễn dịch và gây ra các bệnh liên quan đến hô hấp, căng thẳng, và thậm chí ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của con người.

Tác động đến môi trường bao gồm:

Ô nhiễm bức xạ trong không khí, tạo ra tình trạng ô nhiễm môi trường. Vấn đề này đặc biệt trầm trọng tại các đô thị lớn.

buc-xa-mat-troi-1-1
Trái đất nóng lên do ảnh hưởng của bức xạ nhiệt

Góp phần vào sự nóng lên của Trái Đất, thay đổi khí hậu và hiện tượng nghịch mùa do nhiệt năng sinh ra từ bức xạ nhiệt cao. Đây là nguyên nhân gián tiếp gây ô nhiễm không khí và ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường tự nhiên.

8. Phân biệt bức xạ nhiệt và bức xạ ánh sáng

Đặc điểm Bức xạ nhiệt Bức xạ ánh sáng
Nguồn phát Mọi vật thể có nhiệt độ cao hơn độ không tuyệt đối đều phát ra bức xạ nhiệt Các nguồn phát ánh sáng tự nhiên như mặt trời, sao,… hoặc các nguồn phát ánh sáng nhân tạo như đèn, tia laser,…
Tần số và bước sóng Tần số và bước sóng của bức xạ nhiệt không xác định, phụ thuộc vào nhiệt độ của vật thể phát ra Tần số và bước sóng của bức xạ ánh sáng xác định, nằm trong vùng từ 380nm đến 780nm (ánh sáng nhìn thấy)
Tính chất Bức xạ nhiệt có thể nhìn thấy, nhưng chỉ ở một số tần số nhất định (ánh sáng nhìn thấy) Bức xạ ánh sáng có thể nhìn thấy, nhưng cũng có thể không nhìn thấy (ánh sáng hồng ngoại, ánh sáng tử ngoại,…)
Ứng dụng Bức xạ nhiệt được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như sưởi ấm, nấu nướng, sấy khô,… Bức xạ ánh sáng được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như chiếu sáng, truyền thông, y tế,…

Hóa Chất Hải Đăng đã cung cấp cho bạn câu trả lời chi tiết và đầy đủ nhất cho câu hỏi “Bức xạ nhiệt là gì?” Các đặc điểm, tính chất và ứng dụng của bức xạ nhiệt. Ngoài ra, để tránh hiểu lầm giữa hai khái niệm bức xạ nhiệt và bức xạ ánh sáng, chúng tôi cũng đã cung cấp một phần so sánh chi tiết giữa hai loại bức xạ này. Nếu bạn quan tâm đến các chủ đề tương tự, hãy khám phá thêm trên trang tin tức của chúng tôi

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Contact Me on Zalo